Trabzon Merkez Ortahisar'da 210 Tescilli Cami Kültürel Mirası Yaşatıyor

Trabzon'da yer alan taşınmaz kültür varlıkları arasında toplamda 210 tescilli cami bulunmaktadır. Bu camilerden 40'ı, şehrin merkezindeki Ortahisar ilçesinde yer alırken, en fazla tescilli camiye sahip olan ilçe ise 20 cami ile Sürmene'dir. Kent genelindeki tescilli camilerin 94'ü vakıf cami statüsündedir.

Trabzon'daki Türk-İslam eserleri arasında en eski cami, 1470 yılında inşa edilen İçkale Camii'dir. Bu yapı, Bahçecik Mahallesi'nde yer almakta olup, tarihi ve mimari önemi nedeniyle dikkat çekmektedir. Tescilli camilerden çoğunun mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait olup, bu camilerin büyük bir kısmı restorasyon çalışmalarıyla korunmaktadır. Diğer camiler ise yerel imkânlarla yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Şehrin en anıtsal yapıları arasında yer alan Gülbahar Hatun Camii ve İskender Paşa Camii, yüzyılın başlarında inşa edilmiştir. Gülbahar Hatun Camii, Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim'in annesi adına 1514 yılında yaptırılmıştır. İskender Paşa Camii ise Trabzon'da uzun yıllar valilik yapmış olan İskender Paşa tarafından yaptırılmıştır ve bu camiler, Trabzon'un önemli Osmanlı mirasları arasında kabul edilmektedir.

Kentteki bazı tescilli camiler, daha önce kilise olarak kullanılan yapılar arasındadır. Bu camilerden biri olan Ortahisar Büyük Fatih Camii, 10. yüzyılda inşa edilmiştir. Bu caminin önemi, Fatih Sultan Mehmet'in 1461 yılında Trabzon'u fethetmesinin ardından camiye dönüştürülmüş olmasından gelmektedir. Diğer bir önemli yapı ise 13. yüzyılda inşa edilip 16. yüzyılda camiye çevrilen Ayasofya'dır. Bu yapı, 1916'daki Rus işgali sırasında karargâh, hastane ve depo olarak kullanılmıştır ve 1964 yılında müze haline getirilmiştir.

Trabzon'daki en sanatsal camilerden birçoğu ise 19. yüzyılda yöre mimarisine uygun olarak inşa edilen ahşap işlemeli camilerden oluşmaktadır. Bu camiler, genellikle kırsal alanlarda yoğunlaşmış olup Sürmene, Çaykara, Of, Dernekpazarı, Araklı ve Akçaabat ilçelerinde bulunmaktadır. Yerel halk tarafından yaptırılan bu ahşap camiler, özellikle harim kapıları, mahfil katları, tavan göbekleri, mihrap, minber ve vaaz kürsüleri ile dikkat çekmektedir. Araklı-Turnalı, Arsin-Atayurt, Çaykara Taşören, Taşkıran, Filak, Kabataş ve Akdoğan ile birlikte Dernekpazarı Güney, Kondu, Günebakan ve Taşçılar camileri, Trabzon'un önemli ahşap tezyinatlı vakıf camileri arasında yer almaktadır.

Trabzon'da bulunan yaklaşık 100 vakıf camisinin günümüze sağlam ve özgün biçimde ulaşmasında yürütülen kapsamlı restorasyon çalışmaları ile toplumda yerleşmiş vakıf bilincinin önemli rol oynadığı ifade edilmektedir. Bu restorasyon çalışmaları, tarihi ve kültürel mirasın korunmasında büyük önem taşımaktadır.