Diyarbakır'da 1932'de Yıkılan Surlar Yapay Zeka ile Yeniden Canlandırıldı

Diyarbakır'ın tarihi surlarının önemli bir kısmı, 1932 yılında dönemin valisi Hasan Faiz Ergun'un talimatıyla yıkılmıştır. Yıkım, şehrin hava alması ve büyümesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte özellikle Dağkapı ve Mardin Kapı çevresinde bulunan surlar ortadan kaldırılmıştır. Birçok kişi bu yıkıma karşı çıkmış, ancak girişimleri sonuç vermemiştir. Dönemin önde gelen isimlerinden Fransız arkeolog Albert Gabriel, yıkımın bilimsel olarak doğru olmadığını Ankara’ya ilettiği telgraflarla ifade etmiştir. Bu telgrafın ardından yıkım süreci zor da olsa durdurulmuştur.

Yıllar sonra, yıkılan bu sur bölümlerinin günümüzde nasıl görüneceği merak edilmeye başlanmıştır. İçerik üreticisi Adem Ulusoy, bu merakı gidermek amacıyla "Günümüzde yıkılmamış olsaydı Diyarbakır Surları nasıl olurdu" başlıklı bir çalışma hazırlamıştır. Bu çalışmada, 1932 yılında yıkılan bölümlerin günümüze ulaşmış hali yapay zeka yardımıyla canlandırılmıştır.

Ulusoy, Diyarbakır surlarının özellikle Dağkapı bölgesinde yıkım yaşandığını belirtmiştir. Yıkımın sebebi, şehirleşme refleksleri doğrultusunda daha modern bir şehir oluşturma isteği olarak tanımlanmıştır. O dönemde alınan kararlarla surların kısmen yıkılması, şehrin büyütülmesi hedeflenmiştir. Yıkımın gerekçelerinden biri de şehrin yeterince hava almadığı iddiasıydı. Bu durum, halk sağlığını korumak amacıyla kısmi bir yıkımın gerçekleştirilmesine neden olmuştur. Yıkım süreci, dönemin valisi Hasan Faiz Ergun’un 1932 yılında verdiği talimatla başlamış ve Dağkapı surlarında dinamit kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Yıkım sürecine karşı çıkan birçok bilim insanı ve kanaat önderi bulunmaktaydı. Bu isimlerden biri, Albert Gabriel'dir. Gabriel, Diyarbakır surlarının yıkılmasının gerekli olmadığını bilimsel verilerle ortaya koymuş ve bu durumu yetkililere iletmiştir. Sonuç olarak, yıkım durdurulmuş ancak Dağkapı ve Mardin Kapı bölgeleri bu süreçten olumsuz etkilenmiştir. Yıkım işlemleri sırasında ortaya çıkan molozların taşınması da büyük bir sorun olmuştur. O dönemdeki teknik imkanlarla bu molozların nasıl şehir dışına çıkarılacağı tam olarak bilinememiştir. Nihayet yıkım işlemleri tamamlandıktan sonra, Diyarbakır surları mevcut görünümüne kavuşmuştur.

Ulusoy, yapay zeka kullanarak "Eğer Dağkapı ve Mardin Kapı'daki surlar yıkılmasaydı bugün nasıl görünürdü" sorusuna cevap veren bir çalışma yapmayı hedeflemiştir. Bu çalışma ile tarihin önemini vurgulamak ve yaklaşık 2000 yıldır ayakta duran bu surların geçmişini anlatmaya çalıştığını ifade etmiştir.