Trabzon'da Kolorektal Kanser Tedavisine Yönelik Yeni Antikanser Bileşikleri Geliştirildi

Karadeniz Teknik Üniversitesi'nde (KTÜ) Doç. Dr. Ceyda İçsel Yılmaz ve Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz’ın öncülüğünde geliştirilen yeni antikanser bileşikleri, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’ndeki araştırmacılar Dr. Şeyma Aydınlık ve Dr. Arzu Ekiz tarafından hücre kültürü ve hayvan deneyleri ile test edildi. Elde edilen sonuçlar, kolorektal kanser tedavisinde kullanılan mevcut kemoterapi ilaçlarından daha etkili ve daha az yan etki gösteren yeni bileşiklerin varlığını ortaya koydu. Proje çerçevesinde 32 yeni molekül sentezlenirken, bunlardan özellikle 2 tanesinin yüksek antitumor etkisi dikkat çekti. Dünya genelinde en sık görülen 3. kanser türü olan kolorektal kanser, 2022 yılında yaklaşık 2 milyon yeni vaka ve 901 bin ölümle önemli bir sağlık sorunu haline gelmiştir. Mevcut tedavi yöntemlerinde yaygın olarak kullanılan 5-fluorourasil ve oksaliplatin gibi ilaçların toksisite ve etkinlik kısıtlamalarını aşmak amacıyla KTÜ'lü bilim insanları yeni nesil metal kompleksleri geliştirdi.

Yürütülen araştırma, 32 bileşiğin kolorektal kanser hücreleri ve sağlıklı kolon hücreleri üzerinde karşılaştırmalı olarak test edilmesini içeriyor. 26 yeni bileşiğin mevcut ilaçlara göre daha yüksek antikanser etki gösterdiği tespit edildi. Özellikle seçici etki gösteren bazı bileşiklerin, kanser hücrelerini öldürürken sağlıklı hücrelere daha az zarar verdiği belirlendi. Laboratuvar testlerinde öne çıkan 5 yeni bileşiğin hücre ölümü mekanizmaları detaylı bir şekilde incelendi. Bu bileşiklerin, 5-fluorourasil ve oksaliplatine göre kanser hücrelerinde ölümü çok daha hızlı başlattığı belirlendi. Hayvan deneyleri aşamasında ise 2 yeni bileşiğin tümör hacminde belirgin küçülme sağladığı, bu süreçte toksisitesinin düşük olduğu kaydedildi.

KTÜ Rektörlük Senato Salonu’nda düzenlenen basın toplantısında, Kolorektal kanser tedavisine yönelik geliştirilen yeni antikanser bileşikleri kamuoyuyla paylaşıldı. Tanıtımda konuşan Doç. Dr. Ceyda İçsel Yılmaz, kanserin günümüzde ölümcül hastalıkların başında yer aldığını belirtti. Kolorektal kanserin, başlangıçta 60 yaş ve üzeri grupta daha sık görüldüğünü, günümüzde ise 45 yaş ve altındaki bireylerde de artış gösterdiğini ifade etti. 2035 yılında bu sayının 2,5 milyona ulaşabileceği tahmin ediliyor. Kolorektal kanser tedavisinde kullanılan 5-fluorourasil ve oksaliplatinin kombinasyonunun yaygın olarak kullanıldığını, bu alanda yeni bileşikleri geliştirdiklerini dile getirdi.

Proje ile amaçlanan, 5-fluorourasil molekülünü paladyum 2 ve platin 2 iyonları ile bağlayarak kolorektal kanserdeki antikanser etkisini artırmak olmuştur. 32 yeni bileşik geliştirilmiş olup, bu bileşiklerin 26 tanesi oldukça yüksek seçicilik göstermiştir. Seçiciliği yüksek olan 5 bileşiğin daha ileri çalışmalarla değerlendirilmesine karar verilmiştir. Hayvan deneylerinde 24 gün sonunda tümörler çıkarılmış ve tümör boyutları karşılaştırılmıştır. İki bileşiğin, mevcut kemoterapi ilaçlarına göre tümör boyutlarını yüzde 70-80 oranında küçülttüğü belirtilmiştir.

KTÜ Fen Fakültesi Kimya Bölümü’nden Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz, geliştirdikleri iki bileşiğin kanser tedavisinde umut verici sonuçlar sunduğunu belirtti. Elde edilen başarıların, gelecekte ulusal ve yerli ilaçların geliştirilmesine katkı sağlamasını umduklarını ifade etti.