Trabzon Ortahisar'da Kadınlar Hali Pazarı'nın Altında Antik Dere Limanı Ortaya Çıktı

Trabzon'un Ortahisar ilçesine bağlı Pazarkapı Mahallesi'nde 2020 yılında yıkılan Kadınlar Hali Pazarı'nın altında yapılan arkeolojik kazılar sonucunda antik bir rıhtım yapısı gün yüzüne çıkarıldı. Bu yapının tarihinin M.Ö. birinci yüzyıl ile M.S. birinci yüzyıl arasına uzandığı belirlendi. Yapının bulunduğu alanda, Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait kalıntılar da tespit edildi. 2024 yılında hız kazanan kazı çalışmalarında, rıhtım alanının derinliği yaklaşık 8 metreye kadar inildiği görüldü. Kazı sırasında, duvar yapısının aşağı doğru devam ettiği ve yeni duvarların bulunduğu belirlendi.

Kazı alanında yapılan çalışmalarda, birçok arkeolojik buluntuyla karşılaşıldı. Dönemsel tahribatlara uğrayan duvarlarda geçmişte dökülen çimentoların söküldüğü ve özgün yapı ile uyumlu restorasyon tekniklerinin uygulandığı bildirildi. Güçlendirme çalışmalarının ardından duvarların örümleri tamamlanmakta ve iç yapıdaki boşluklar hidrolik kireç esaslı malzemeler ile doldurulmaktadır.

Ticari İlişkileri Belgeleyen Buluntular

Kazılar sırasında, ön bölümde Kırım yapımı olduğu belirlenen bir kandil bulundu. Bu buluntu, Trabzon’un Kırım ile olan ticari ilişkilerini belgeleyen önemli bir keşif olarak değerlendirildi. Ayrıca, Bizans dönemine ait çanak ve çömlek parçaları da ortaya çıkarıldı. Bu buluntular, Trabzon'un ticari geçmişinin Milattan öncesine dayandığını gösteren somut veriler sağladı. Kazı alanındaki rıhtım duvarında, biri kemerli olmak üzere iki kapıya ait izler tespit edildi. Kapılardan birinin daha eski bir döneme ait olduğu düşünülmektedir ve dere limanının kullanım sürecine dair arkeolojik çalışmalar devam etmektedir.

Dünya Üzerindeki Üç Dere Limanından Biri

Ayrıca, Arkeolog Vedat Keleş ve Koruma Uzmanı Yaşar Selçuk Şener tarafından yürütülen çalışmalarda, bu yapının dünya genelinde bilinen üç dere limanından biri olduğu tespit edildi. Bu durum, antik dönemde Trabzon'da sadece deniz ticaretinin değil, dere ve iç limanlar üzerinden yürütülen ticari faaliyetlerin de önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Çalışmaların İlerlemesi

İnşaat Mühendisi Beyza Nur Yılmaz, kazılar sırasında çok sayıda buluntuya rastlandığını ifade ederek, "Bu liman, Kadınlar Pazarı inşaatı sırasında ortaya çıktı. Proje revize edilerek kazı çalışmalarına hız verildi. Yapılan kazılarda, dünyanın üç tane bulunan dere limanından birinin burada olduğu belirlendi. Bu limanın tarihi M.Ö. birinci yüzyıl ile M.S. birinci yüzyıl arasına uzanmaktadır." dedi. Yılmaz, kazıların ilerlemesiyle birlikte duvarın topraktan su almasının engellendiğini ve yeni duvarların varlığının keşfedildiğini belirtti.

Duvarın Durumu ve Restorasyon Çalışmaları

Yılmaz, kazıların derinliğinin 6-8 metre arasında değiştiğini ve duvarın dönemsel olarak birçok tahribata uğradığını ifade etti. Çimentolu imalatların kaldırılması ve güçlendirme yapıldıktan sonra, duvarın derz işlemlerinin tamamlandığını belirtti. Ayrıca, iç kısmın boşalan alanları için hidrolik kireç esaslı enjeksiyon işlemi uygulandığı ve bu işlemle duvarın dayanıklılığının artırıldığı aktarıldı. Restorasyon sürecinin son aşamasında ise yağmur suyu ve dış etkenlerden korumak amacıyla üst kısmına kapama işlemi yapılmaktadır.

Ticaretin Tarihi ve Buluntuların Önemi

Arkeolojik kazılarda Kırım yapımı bir kandil bulunduğunu söyleyen Yılmaz, "Bu buluntu, Kırım ile olan ticareti belgelemekte ve Trabzon'un ticaretinin Milattan öncesine dayandığını göstermektedir. Ayrıca, Bizans dönemine ait çanak ve çömlek parçaları da keşfedildi. 135 metre uzunluğundaki duvar, ticari geçmişin önemli bir göstergesi olarak öne çıkmaktadır." şeklinde konuştu. Kazı çalışmalarında ayrıca, iki kapı olduğu düşünülen yapılar ile duvara dik yapılar tespit edildi. Bu yapıların dükkan veya depolama alanları olarak kullanıldığı düşünülmektedir.