Diyarbakır'da Kök Hücre Nakli ile Birçok Hastalığın Tedavi Seçenekleri Hakkında Bilgiler Paylaşıldı
Diyarbakır Memorial Hastanesi Hematoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Vefki Gürhan Kadıköylü, kök hücre naklinin günümüzde birçok kan hastalığı ve kanser türünde önemli bir tedavi seçeneği olduğunu belirtti. Kök hücre nakli, doğuştan gelen veya sonradan gelişen hematolojik hastalıklarda, bazı kanser türlerinde ve bağışıklık sistemi hastalıklarında iyileşme sağlayabilen etkili bir yöntemdir.
Kemik iliği nakli yerine "kök hücre nakli" teriminin kullanılmasının daha doğru olduğunu ifade eden Prof. Dr. Kadıköylü, kök hücre naklinin temel kaynaklarının kemik iliği, granülosit koloni uyarıcı faktörlerle uyarılan periferik kök hücreler ve dondurularak saklanan göbek kordonu kanı olduğunu vurguladı. Bu tedavi yöntemi, günümüzde birçok kan hastalığı ve kanser türü için önemli bir seçenek haline gelmiştir.
Allojeneik kök hücre naklinin, insan lökosit antijenleri (HLA) uyumlu kardeşlerden veya akrabalardan yapılabildiğini belirten Prof. Dr. Kadıköylü, HLA uyumlu akraba dışı vericilerden de nakil yapılabildiğini ifade etti. HLA uyumsuzluğuna sahip vericilerden de nakil yapılabildiği durumlar olduğuna dikkat çekti. Otolog kök hücre naklinde ise hastanın kendi kök hücreleri kullanılmakta ve bu yöntem, bazı kanser türlerinde yüksek doz kemoterapi sonrası kemik iliğinin yeniden toparlanmasını sağlamak için tercih edilmektedir.
Prof. Dr. Kadıköylü, kök hücre nakli ile ilgili ilk deneysel çalışmaların 1950’li yıllarda yapıldığını hatırlatarak, ilk kemik iliği kaynaklı allojeneik naklin 1957 yılında gerçekleştirildiğini belirtti. 1960’lı yıllarda HLA doku gruplarının tanımlanması ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılmasıyla komplikasyonların önüne geçilmesine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Aferez yöntemlerinin geliştirilmesiyle günümüzde kök hücrelerin önemli bir kısmı periferik kandan toplanabilmekte ve bu yöntemle vericinin damarlarından, herhangi bir ameliyat veya genel anestezi gerektirmeden kök hücre toplanabilmektedir.
Allojeneik kök hücre naklinin birçok tedavi amacı olduğunu belirten Kadıköylü, bu tedavinin en önemli etkilerinden birinin yüksek doz kemoterapi sonrası hastanın kemik iliğine yerleşen kök hücrelerin kan hücrelerinin yeniden üretilmesine yardımcı olması olduğunu ifade etti. Ayrıca kök hücrelerde bulunan T lenfositleri ve doğal öldürücü hücrelerin kanserli hücreler üzerindeki 'graft versus tümör' etkisi, bu tedavi yönteminin faydalarındandır. Kök hücre nakli planlanan hastaların tedavi öncesinde ayrıntılı bir değerlendirmeden geçirilmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Kadıköylü, hastanın performans durumu, eşlik eden hastalıkları, hastalığın evresi, kemoterapiye verdiği yanıt, enfeksiyon öyküsü ve sitogenetik özelliklerin bu değerlendirmede önemli rol oynadığını belirtti.
Geçmişte allojeneik kök hücre naklinin genellikle 50 yaşın altındaki hastalara uygulanması önerilirken, günümüzde hazırlama rejimlerindeki gelişmeler sayesinde daha ileri yaş gruplarında da nakil yapılabildiğini belirten Prof. Dr. Kadıköylü, kök hücre naklinin birçok hastalığın tedavisinde kullanıldığını kaydetti. Akut miyeloid lösemi, akut lenfoblastik lösemi, miyelodisplastik sendrom, hodgkin ve non-hodgkin lenfomalar ile multiple miyeloma gibi hematolojik kanserler bu hastalıklar arasında yer almaktadır. Ayrıca talasemi majör, orak hücreli anemi gibi bazı kalıtsal kan hastalıkları, bağışıklık sistemi hastalıkları ve bazı solid tümörler de kök hücre nakli uygulanabilen hastalıklar arasındadır. Otolog kök hücre nakli ise özellikle multiple miyeloma, hodgkin ve non-hodgkin lenfoma gibi bazı hematolojik kanserlerde ve bazı solid tümörlerde uygulanmaktadır.