İzmir'de Sergilenen Smyrna Heykel Başının Tarihî Önemi Var
ABD'den geri alınan Smyrna kökenli mermer heykel başı, İzmir Arkeoloji Müzesinde sergilenmeye başladı. Eser, M.S. 5. yüzyıla tarihleniyor ve önemli bir kültürel miras olarak değerlendiriliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yürüttüğü diplomatik çalışmalar sonucunda, ABD'nin Denver kentinden Türkiye'ye iade edilen Smyrna kökenli mermer heykel başı, İzmir Arkeoloji Müzesinde yapılan bir törenle sergilenmeye başlandı. Eserin M.S. 5. yüzyıla ait olduğu ve Smyrna Antik Kenti kökenli olduğu bilimsel verilerle kanıtlandı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesaplarından eserin iade sürecini duyurmuştu. Bakan Ersoy, yapılan uzman incelemeleriyle eserin Smyrna Agora kazılarından elde edildiğini belirtti.
İade Süreci ve Bilimsel İncelemeler
ABD'nin Colorado eyaletine bağlı Denver'daki Denver Sanat Müzesi, Anadolu kökenli olduğu belirlenen mermer heykel başını iade etmek istediklerini Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne bildirdi. Heykel başının, 1946 ile 1948 yılları arasında İstanbul'da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy'nin eşi Marie Therese Macy'nin malikanesinden 1989 yılında bağış yoluyla müze koleksiyonuna dahil edildiği bilgisi paylaşıldı. Bakanlık uzmanlarınca yapılan incelemelerde bu veriler doğrulandı.
Efes-Smyrna Atölyesinin Ürünü
Eserin Anadolu kökenli olduğu ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı, uzmanların bilimsel incelemeleri ve arşiv kayıtlarıyla kesin olarak ortaya konuldu. Türkiye tarafından eserin iadesi resmi olarak talep edilirken, yürütülen süreç uluslararası iş birliğiyle sonuçlandı. Smyrna Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarınca hazırlanan raporlarda, heykel başının Theodosius Dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu belirlendi. Eserin Efes-Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyenin ürünü olduğu kaydedildi.
Erkek Portresinin Özellikleri
Yüksekliği 25 santimetre olan mermer heykel başı, M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde boyun kısmı kırık ve eksik durumda bulunuyor. Heykelde, saç ve kaş kıvrımları keskiyle işlenirken, göz bebekleri matkap darbeleriyle belirgin hale getirildi. Kısa sakallı portrede gözlerin izleyiciye yöneldiği ve yüz hatlarında güçlü ifade unsurlarının bulunduğu tespit edildi. Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Türkiye'ye getirilen eser, kökeni ve tarihi anlamı dikkate alınarak İzmir Arkeoloji Müzesinde sergilenmeye başlandı.
Uluslararası İş Birliğinin Önemi
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz, Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un belirlediği hedeflere ulaşmak için yoğun çaba sarf ettiklerini ifade etti. Türkiye'deki akademik camia, kolluk kuvvetleri ve diplomatik temsilciliklerle ortak bir sistem oluşturduklarını belirten İnceciköz, kaçakçılıkla mücadelede dünyada kuralları koyan ülke konumunda olduklarını vurguladı. İnceciköz, eserin iadesinde bilimsel yayınların önemine dikkat çekerek, Denver Sanat Müzesi idaresinin süreçteki yapıcı tutumu sayesinde eserin doğduğu topraklara döndüğünü kaydetti.
Erken Hristiyanlık Dönemine Ait
Smyrna Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy, heykelin Agora'da bir kaide üzerinde yükseldiğinin anlaşıldığını belirtti. Aynı döneme ait kitabelerde İsidoros adlı bir valinin onurlandırıldığının görüldüğünü dile getiren Ersoy, bu portrenin söz konusu valiyi temsil ediyor olabileceğini ifade etti. Ersoy, eserin ciddi yüz ifadesi ve yukarı bakan göz bebekleriyle erken Hristiyanlık dönemi stilini yansıttığını sözlerine ekledi.