Bayburt Çayıryolu Köyü, Celali İsyanları Döneminde Osmanlı Ordusunun Karargahıydı.

Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Erdem Saka, Celali isyanlarının Anadolu’da önemli değişimlere neden olduğunu belirtti. İsyanların, sadece askeri bir hareketlilik yaratmakla kalmayıp, aynı zamanda sosyal yapıda da köklü değişikliklere yol açtığını vurguladı. Dr. Saka, Bayburt ve çevresinin bu süreçten ciddi şekilde etkilendiğini ifade etti.

Anadolu'nun Sosyal Yapısındaki Değişim

Dr. Saka, Celali isyanlarının 1590'lı yıllarda başladığını ve 17. yüzyılın ortalarına kadar aralıklarla sürdüğünü kaydetti. Anadolu’daki yerleşim yapısının büyük ölçüde değiştiğini belirten Saka, bu dönemde birçok yerleşim yerinin boşaldığını ve sosyal yapının önemli ölçüde değiştiğini aktardı.

Saka, bu süreçte Erzurum ve Bayburt hattındaki birçok yerleşim yerinin doğrudan etkilendiğini de söyledi. Bu isyanların, Bayburt’u ve çevresini derinden etkilediğini vurgulayan Saka, Erzurum'daki köylerin çoğunda halkın kalmadığını, Bayburt'ta ise yerleşimlerin değiştiğini, insanların daha güvenli yerlerde yaşamaya çalıştıklarını belirtti.

Kuyucu Murad Paşa ve Celali İsyanları

Celali isyanlarının bastırılmasında önemli bir rol oynayan Kuyucu Murad Paşa’nın, bu süreçteki etkilerine de dikkat çeken Saka, Murad Paşa'nın 1585 yılında Safeviler tarafından esir alındığını ve bu olayın kendisine "Kuyucu" lakabını kazandırdığını aktardı. Ayrıca, Kuyucu Murad Paşa’nın 1606 yılında İran seferine serdar tayin edilmeden önce Anadolu’daki karışıklıkları gidermeye yönelik adımlar attığını ifade etti.

Bu dönemde, Celali hareketlerinin önde gelen isimlerine karşı harekete geçildiğini belirten Saka, Anadolu’da sükûnetin sağlanması için 1607 ve 1608 yıllarında önemli askeri hamleler yapıldığını kaydetti. Murad Paşa’nın bu grupların ordularını büyük oranda dağıttığı ve yenilgiye uğrattığını ifade etti.

Celali Eşkıyalarının Takibi

Celali hareketlerinden biri olan Kalenderoğlu’nun 1608 yılında Maraş Göksun civarında yenilgiye uğratıldığını belirten Saka, Kuyucu Murad Paşa’nın hastalanmasının ardından ordunun sevk ve idaresinin Hüseyin Paşa’ya bırakıldığını aktardı. Hüseyin Paşa, takibi sürdürerek Celali eşkıyalarını İspir civarında yakaladı.

Saka, Osmanlı ordusunun ana karargahının Bayburt’a bağlı Sünür köyünde kurulduğunu, bu köyün isyan döneminde büyük bir stratejik öneme sahip olduğunu ifade etti. Çayıryolu’nun yalnızca Celali isyanları sürecinde değil, Osmanlı ve Akkoyunlu tarihi açısından da önemli bir merkez olduğunu vurguladı.

Saka, Yavuz Sultan Selim ve IV. Murad’ın bölgeyle bağlantılı olduğunu belirterek, köyün Osmanlı padişahlarının ordularıyla konakladığı yerlerden biri olduğunu kaydetti. Sünür köyünün Akkoyunluların da merkezi yerleşim birimlerinden biri olduğunu ifade eden Saka, burada türbesi bulunan Hacı Kutlu Bey’in de tarihi önem taşıdığını belirtti.

Celali İsyanlarının Sonuçları

Saka’nın aktardığı bilgilere göre, Hüseyin Paşa, İspir civarında yakalanan 3 bin 500 Celali eşkıyasından 3 binini öldürmüş, 500’ünü ise sağ olarak Sünür’deki Osmanlı karargahına getirmiştir. Bu olayın dönemin kaynaklarında detaylı şekilde yer aldığı aktarılmaktadır. Ayrıca, kalan 500 kişinin infaz edilerek kazılan kuyuya istiflendiği ve köy sakinlerinin bölgede kemik parçalarına rastladığı yönündeki ifadelerin bu olayı desteklediği belirtilmiştir.

Sonuç olarak, Celali isyanlarının önemli ölçüde kontrol altına alındığı ve Bayburt’un Çayıryolu köyünün bu bağlamda önemli bir merkez haline geldiği ifade edilmektedir.