İstanbul Beyazıt'ta Osmanlı Ordusuna Ait "Sancak Mushafları" İlk Kez Sergileniyor

İstanbul'un tarihi dokusunun merkezlerinden biri olan Beyazıt Yazma Eserler Kütüphanesi, Osmanlı Cihan Devleti'nin askeri kültürüne dair önemli eserlerden biri olan sancak mushaflarına ev sahipliği yapıyor. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından hazırlanan bu özel sergi kapsamında, geçmişte sancak alemlerinin içinde, gemi direklerinde ya da askerlerin üzerinde taşınan 45 sancak mushafı ilk kez halkla buluşuyor.

Sergideki eserler, minyatür boyutları ile dikkat çekiyor. Örneğin, 2,7 santimetre büyüklüğünde ve 9,3 gram ağırlığında olan sancak mushafı sergide yer alıyor. Bunun yanı sıra, sergideki en eski eser ise 20 Aralık 1347 tarihine ait. Gubari hatla yazılan bu mushaflar, Osmanlı döneminde olduğu gibi önceki İslam devletlerinin kültürel mirasını da yansıtmakta.

Farklı Formlar

Sergide görülen sancak mushafları, Osmanlı donanmasına ait gemilerde ve savaş alanlarında kullanılan farklı formlara sahip. Bu eserler dikdörtgen, sekizgen, kare ve rulo gibi çeşitli şekillerde tasarlanmış. Altın, gümüş, bakır, pirinç, deri ve kadife gibi malzemelerden yapılan muhafazaları ile dikkat çeken eserler arasında, Kösem Sultan’a ait olduğu düşünülen gümüş bir sancak mushafı da bulunuyor. Sergi, her gün 08.30-22.00 saatleri arasında ziyarete açık ve haziran ayı sonuna kadar devam edecek.

Sancak Mushafları ve Anlamı

Beyazıt Yazma Eserler Kütüphanesi Bölge Müdürü Salih Şahin, "Sancak Mushafları Sergisi, Türkiye Yazma Eserler Kütüphanelerimizde bulunan minyatür ya da küçük Kur’an-ı Kerimlerden oluşuyor. Türkiye’de ilk kez Beyazıt Yazma Eserler Kütüphanesi’nde bu sergi açıldı. Sergide çeşitli ebatlarda ve hattatlar tarafından yazılmış mushaflar sergilenmektedir. Sancak mushafları, Osmanlı’nın kara ordusunda ve deniz kuvvetlerinde kullanılmakta ve bu sergi Türkiye’de, hatta dünyada ilk kez yapılmaktadır." şeklinde konuştu.

Kullanım Biçimleri

Şahin, sancak mushaflarının, sancak aleminin içine muhafaza edilerek yerleştirildiğini ve gemilerde en yüksek sancak direğinin içine konulduğunu belirtti. Askerlerin bunu boyunlarına koruyucu olarak taktıkları, çünkü Kur’an-ı Kerim’deki koruyucu ayetlerin burada bulunduğu ifade edildi. Sancak, devleti, sancak mushafı ise dini temsil eder. Bu eserlerin, sancağın bağımsızlık anlamında sembolik bir değer taşıdığına dikkat çekildi. Sergideki en küçük sancak mushafının boyutu 2,7 cm ve 9,3 gram ağırlığında olup, Osmanlı dönemine ait birçok sancak mushafı kütüphanelerde yer almakta.

Yazım Teknikleri

Osmanlı döneminde sancak mushafları, 12-18 yaşlarındaki genç hattatlar tarafından gubari hat stilinde yazılmıştır. Bu yazım yöntemi, cava hat kalemi veya kirpi dikenleriyle yapılmış ve oldukça küçük boyutlarda oluşturulmuştur. Gümüş tabaka üzerine işlenmiş olan Fatiha ve Yasin surelerini içeren sancak mushafı, 1. Ahmed'in eşi ve 4. Murad’ın annesi olan Kösem Sultan’ın koleksiyonundan geldiği belirtilmektedir. Rulo, dörtgen, altıgen gibi birçok farklı formdaki sancak mushafları, özel kağıt ve mürekkep kullanılarak yazılmıştır.