Rize Pazar'da Yaban Mersini Bahçelerini Koruyan 'Carimangana' Sistemi Kullanılıyor

Rize'nin Pazar ilçesinde yaşayan Mustafa Çatan, Yusuf Çatan ve İbrahim Ergül, yörede "likapa" ya da "mavi yemiş" olarak bilinen yaban mersini ekmeye karar verdiler. Tarım ve Orman İl Müdürlüğü'nün desteğiyle kurdukları bahçeye, yaban mersini fidanları diktiler. Fidanlar büyüdükçe, hasat işlemine geçtiler. Ancak bahçe, ayıların hedefi haline geldi. Ayıların bahçelere girerek zarar vermesi üzerine, üreticiler, atadan kalma bir koruma yöntemi geliştirmeye karar verdiler. Bölge halkı tarafından 'carimangana' olarak adlandırılan ayı savar sistemini kurarak, ayıların saldırılarından korunmayı başardılar.

Üreticiler, uzun bir ağacın bir kısmını oyarak havuz haline getirdiler. Bu havuzun ortasına tahterevalli şeklinde bir mekanizma yerleştirildi. Havuzun üzerine suyun akmasını sağlayan bir düzenek kuran üreticiler, aynı yere odun değdiğinde ses çıkaracak tenekeler yerleştirdiler. Su havuza doldukça, ağaç suyun ağırlığı nedeniyle aşağıya iniyor. Suyun boşalmasıyla ağaç tekrar yukarı çıkıyor ve tenekelere vurduğunda yüksek bir ses çıkarıyor. Bu ses, ayıları korkutarak bahçelere girmelerini engelliyor.

Çayla birlikte ek gelir sağlamak üzere yaban mersini üretmeye karar verdiklerini ifade eden Irmak köyü sakinlerinden Mustafa Çatan, mahsulü korumak için bu geleneksel sistemi kurduklarını belirtti. Çatan, "Çok meşakkatli bir iş. Yağışlı bir bölgede yaşıyoruz ve soğuk hava depomuz olmadığından, toplayıp hemen tüketilmesi gerekiyor. Bunun üzerine bir de ayı saldırıları başladı. Likapa fidanlarımızı koparıp bahçeyi talan etmeye başladılar. Geçen yıl bir kez saldırı olmuştu, ama bu yıl üst üste ayı saldırıları olmaya başladı. Atalarımızın kullandığı ilkel bir ayı savar sistemi kurduk, şu an işe yarıyor. İlerleyen süreçte bir sorun yaşayacak mıyız, bilemiyorum." dedi.

Yöresel ismi ‘carimangana’ olan düzeneği kuran İbrahim Ergül ise, "Biz buna ayı savar diyoruz. Geçmiş yıllarda atalarımız, ektikleri patates ve mısırları yaban hayvanlarından korumak için bu yöntemi kullanıyordu. Suyun çanağı dolunca ve ağırlık artınca boşalıp yeniden geri basmasıyla çıkan ses, ayıyı ürkütüp bu alana gelmesini engelliyor." şeklinde konuştu.

Kurduğu yaban mersini bahçesinin ayı saldırıları sonucu tahrip olmasından ötürü üzüntü duyan Yusuf Çatan ise, "Likapa, üretmesi ve toplaması çok zahmetli bir ürün. Bazı arkadaşlarımız 'Biraz getirsen' diyor. 'Çık topla, ye' diyorum. Tek tek elle toplanıp muhafaza edilmesi gerekiyor. Bu kadar emek verdiğimiz, gözümüz gibi baktığımız ürünün bir de ayı saldırısına uğraması hepimizi üzdü. Bahçemiz mahvoldu." ifadelerini kullandı.