9-15 Mayıs Dünya Çölyak Haftası nedeniyle uzmanlar, çölyak hastalığının toplumda yaygın bir sağlık sorunu olduğunu belirtiyor. Liv Hospital Ulus Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. İrfan Koruk, bu hastalığın genetik yatkınlığı olan bireylerde ortaya çıktığını ifade ederek, ince bağırsakta oluşturduğu hasar nedeniyle besin emilimini bozduğunu vurguladı. Koruk, erken tanı konulması, doğru diyet uygulanması ve düzenli takip yapılmasının sağlık açısından hayati önem taşıdığını belirtti.
Çölyak Hastalığı ve Gluten Hassasiyeti
Prof. Dr. Koruk, çölyak hastalığının temelinde gluten proteinine karşı gelişen anormal bağışıklık yanıtının yattığını söyledi. Glutenin, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein olduğunu aktaran Koruk, bu proteine karşı gelişen hassasiyetin ince bağırsakta besin emilimini sağlayan villus yapılarını düzleştirerek hasar verdiğini belirtti. Bu durumun vitamin, mineral ve diğer besin öğelerinin emilememesine yol açtığını vurguladı.
Dünya Genelinde Görülme Sıklığı
Dünya genelinde çölyak hastalığının görülme sıklığı yaklaşık olarak yüzde 1 civarındadır. Ancak tanı almamış hasta sayısının oldukça yüksek olduğunu ifade eden Koruk, birçok hastanın hafif veya atipik belirtiler nedeniyle uzun süre tanı alamadığını belirtti. Bu da hastalığın ilerleyerek farklı organ sistemlerini etkilemesine neden olmaktadır.
Belirtiler ve Tanı Süreci
Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye değişkenlik göstermektedir. Şişkinlik, kronik ishal veya kabızlık, karın ağrısı gibi sindirim sistemi bulgularının yanı sıra açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk gibi genel belirtiler de sıkça görülmektedir. Bunun yanı sıra demir eksikliği anemisi, kemik erimesi, boy kısalığı gibi bağırsak dışı bulgular da hastalığın önemli ipuçları arasında yer alıyor.
Tanı süreci hakkında bilgiler veren Prof. Dr. Koruk, kan testleri ile gluten ve bileşenlerine karşı oluşan antikorların ölçülmesinin tanıda yol gösterici olduğunu söyledi. Ancak test öncesinde glutensiz diyete başlanmasının yanlış sonuçlara yol açabileceğini belirtti. Antikor testi pozitif olan bireylerde kesin tanı için endoskopi ile ince bağırsaktan biyopsi alınması gerektiğini vurguladı.
Glutensiz Diyet ve Tedavi
Çölyak hastalığında herhangi bir ilaç tedavisinin bulunmadığını belirten Koruk, tedavinin temelini beslenme düzeninin oluşturduğuna dikkat çekti. Buğday, arpa ve çavdar içeren tüm ürünlerin kesinlikle tüketilmemesi gerektiğini ifade etti. Ekmek, makarna gibi bu tahılları içeren gıdalardan kaçınılması gerektiğini vurgulayan Koruk, işlenmiş gıdalarda gizli gluten bulunabileceği için etiket okuma alışkanlığının önem taşıdığını belirtti.
Gizli Gluten Kaynakları
Glutenin sadece temel gıdalarda değil, birçok işlenmiş üründe de bulunabileceğini vurgulayan Koruk, hazır çorbalar, bulyonlar, salata sosları, paketli baharat karışımları gibi ürünlerin riskli olabileceğini belirtti. Ürün içeriklerinde 'hidrolize bitkisel protein' veya 'nişasta' ifadeleri varsa dikkatli olunması gerektiğinin altını çizdi. Ayrıca bira, boza gibi malt içeren içeceklerin tüketilmemesi gerektiğini ifade etti.
Çapraz Bulaşma Riski
Ev ortamında bile gluten bulaşmasının bağırsak hasarını tetikleyebileceğini belirten Koruk, aynı mutfak ekipmanlarının kullanılmasının bulaşmaya neden olabileceğini ifade etti. Dışarıda yemek yerken çölyak hastalığının mutlaka belirtilmesi gerektiğini vurguladı ve restoranlarda özel hazırlık talep edilmesi gerektiğini söyledi.
Sonuç olarak, çölyak hastalığının düzenli takip gerektiren bir sağlık sorunu olduğunu belirten Prof. Dr. Koruk, hastaların mutlaka bir gastroenteroloji uzmanı tarafından izlenmesi gerektiğini vurguladı. Diyete uyumsuzluk durumunda hastalığın ilerleyerek farklı organ ve sistemlerde ciddi sorunlara yol açabileceğini de sözlerine ekledi.
