Eceabat ilçesinde yer alan Mustafa Kemal Yürüyüş Yolu, tarihi bir öneme sahiptir. Bu yol, 25 Nisan 1915 tarihinde kara çıkarmalarının başladığı sırada dönemin 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal’in 57. Alay ile muharebe sahasına intikal ettiği güzergah olarak bilinir. Çanakkale Muharebeleri'nin kritik anlarına tanıklık eden bu tarihi rota, Türk askeri tarihinin dönüm noktalarından birini oluşturur. Mustafa Kemal, burada askerlerine 'Ben size taarruzu değil ölmeyi emrediyorum' diyerek cesaret vermiştir.
57. Alay ve Askerlerin Moral Durumu
57. Alay Komutanı Binbaşı Hüseyin Avni Bey, 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal ile olan intikallerini anlatırken, 'Umumi bir sevinçle Bigalı Deresini takiben yürüyüşe geçtik' ifadelerini kullanarak askerlerin moralinin yüksek olduğunu vurgulamaktadır. Hüseyin Avni Bey, 'Düşmanı pak vatanımızdan bir an evvel tard etmek azmiyle mola vermeksizin Kocaçimen tepesine ulaşılmıştır' diyerek askeri kararlılıkları dile getirmiştir. Ancak askerlerin yorgunluk belirtileri ortaya çıkınca, Mustafa Kemal burada 57. Alaya 10 dakika istirahat vermiştir.
Mustafa Kemal, güzergahı askerlere bildirerek kısa bir molanın ardından devam etmelerini istemiştir. Abdal Geçidi üzerinden Conkbayırı’na ulaşan Atatürk, orada 27. Alaya bağlı bir grup askerin geri çekildiğini gözlemler ve bu sırada önemli bir diyalog yaşanır. 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal, 'Nereye gidiyorsunuz?' diye sorar. Askerler, 'Efendim düşman' yanıtını verirler. Mustafa Kemal ise, 'Düşmandan kaçılmaz' diyerek durumu kontrol altına alır.
Askerlerin cephanelerinin bittiğini söylemesi üzerine, Atatürk 'Cephaneniz yoksa süngünüz var' diyerek askerleri harekete geçirmeye çalışmıştır. O esnada istirahat süresi biten 57. Alay, komutanın belirttiği güzergahı takip ederek hızla Conkbayırı’na doğru ilerlemiştir. 57. Alay yetiştiğinde, Atatürk Çanakkale muharebelerinin seyrini değiştiren ünlü emrini vermiştir: 'Ben size taarruzu değil ölmeyi emrediyorum.' Bu muharebe, Çanakkale Muharebeleri'nin dönüm noktası olmuştur, zira yarımadanın kritik noktalarının işgal edilmesi engellenmiştir.
Tarihi Olayın İngiliz Tarihindeki Yansıması
Mustafa Kemal Yürüyüş Yolunda yaşanan olay, İngiliz resmi tarihine şu şekilde yansımıştır: 'Türkler için ne mutlu ki 19. Tümen Komutanı, istikbalin Reis-i Cumhuru olan Mustafa Kemal’den başkası değildi.' Düşmanın Conkbayırı’na doğru ilerlediğini duyan Mustafa Kemal, bunun ciddi bir taarruz olduğunu hemen anlayarak gereken önlemleri almıştır.
Avustralyalı gazeteci Alan Moorehead, Atatürk'ün liderliğindeki bu müdahaleyi 'İtilaf Devletleri açısından bakıldığında, ast rütbeli ama dâhi bir Türk komutanının o anda o noktada bulunması tüm seferin en acımasız rastlantılarından birisidir' sözleriyle ifade etmiştir. Mustafa Kemal orada olmasaydı, Avustralyalı ve Yeni Zelandalılar Conkbayırı’nı ele geçirebilir, savaşın sonuçları çok farklı olabilirdi.
