Antalya Ticaret Borsası ve Antalya Tarım Konseyi Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi'ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Çandır, Tarım-GFE'nin Kasım ayında yıllık olarak yüzde 34.24 artış gösterdiğini belirtti. Bu artış, son 10 yılın Kasım ayları ortalamasının (33.49) üzerinde gerçekleşti. Ayrıca, bu rakam 2025 yılının en yüksek ikinci rakamı olma özelliğini taşıyor. Çandır, tarımsal girdi fiyatları enflasyonunun 10 yıllık Kasım ayı ortalamalarına göre aylıkta ortalama altı ve yıllıkta ise ortalama üstü bir artış sergilediğini kaydetti.
Aylık Artışlar ve Sektörel Dağılım
Kasım ayı Tarım-GFE'nin alt kalemleri incelendiğinde, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık yüzde 1.96 ve yıllık yüzde 35.49 artış olduğu belirtildi. Çandır, bu rakamların 2021 yılından sonraki en yüksek seviyelere ulaştığını ifade etti. Kasım ayında tohum fiyatlarında aylık yüzde 1.66, enerjide yüzde 4.51, gübrede yüzde 1.39, ilaçta yüzde 1.14, veteriner hizmetlerinde yüzde 0.44, yemde yüzde 1.64 ve diğer kalemlerde ise yüzde 0.68 artış yaşandığı kaydedildi. Yıllık bazda ise tohumda yüzde 37.99, enerjide yüzde 26.95, gübrede yüzde 46.09, ilaçta yüzde 19.38, veteriner hizmetlerinde yüzde 65.49, yemde yüzde 34.58 ve diğer kalemlerde ise yüzde 40.09 artış görüldü.
Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi
Çandır, Kasım ayı tarımsal üretici fiyat endeksi Tarım-ÜFE'nin aylık yüzde 1.56 düştüğünü belirtti. Bu düşüş, 10 yıllık Kasım ortalaması olan 2.58'in ciddi düzeyde altında gerçekleşti. Yıllık olarak ise yüzde 31.45 ile 10 yıllık ortalamanın (26.34) üstünde olduğu ifade edildi. Tarımsal faaliyetlerdeki yıl içerisindeki genel eğilim, üretici aleyhine seyrettiği gözlemlendi. Ancak, Mayıs, Haziran ve Eylül aylarında olumlu olan durum, Ekim ve Kasım aylarında tekrar üretici aleyhine döndü.
Yurtdışı ve Yurtiçi Üretici Enflasyonu
Yurtdışı üretici enflasyonu YD-ÜFE'nin Kasım ayında aylık yüzde 1.02 ve yıllık yüzde 31.19 arttığını belirten Çandır, yurtiçi üretici enflasyonu Yİ-ÜFE'nin ise aylık yüzde 0.84, yıllık yüzde 27.23 olarak ilan edildiğini söyledi. Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 0.20 ve yıllık yüzde 27.44 artış göstermiştir. Bu durum, Kasım ayında tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun tarımdan daha düşük seyrettiğini ortaya koymaktadır.
Tüketici Enflasyonu ve Gıda Fiyatları
Kasım ayında üretici kesimdeki enflasyonlara karşılık, tüketici enflasyonu TÜFE'nin aylık yüzde 0.87, yıllık yüzde 31.07 arttığını belirten Çandır, son 20 yıllık Kasım ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1.25 ve yıllıkta ise yüzde 18.54 olduğu göz önüne alındığında, manşet enflasyonun hala yüksek seyrettiğini vurguladı. Ayrıca, Kasım ayında ilk kez aylık TÜFE'nin ortalama TÜFE'nin altında ilan edildiği ifade edildi. Tüketici tarafındaki gıda enflasyonu ise aylık yüzde 0.69 azalırken, yıllık yüzde 27.44 arttığına dikkat çekti. İşlenmemiş gıda enflasyonu ise Kasım’da aylık yüzde -3.33 ve yıllık yüzde 19.42 düzeyinde ilan edildi. Yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık yüzde -6.09 ve yıllık yüzde 8.03 artış gösterdi. Bu veriler, ilk kez karşılaşılan rakamlardır.
Çandır, tüketici tarafındaki bu rakamların, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında bir enflasyon deneyimlediğini belirterek, bu durumun sürdürülebilir olmadığını kaydetti.
