Ayvacık’a bağlı Gülpınar köyündeki Apollon Smintheus Kutsal Alanı’nda 1980 yılında başlayan kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Çanakkale Valiliği koordinesinde sürdürülmektedir. 2011 yılından itibaren İçdaş A.Ş. ve son üç yıldır Hydro Works Mühendislik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin sponsorluğunda devam eden kazı çalışmaları, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Davut Kaplan başkanlığındaki bir ekip tarafından yürütülmektedir. Ekip, 5 işçi ve 4 gönüllü stajyer öğrenciden oluşmaktadır.
2026 yılı arkeolojik kazı çalışmaları, yaklaşık 2 hafta önce Apollon Smintheus Kutsal Alanı’nın batı kısmında bulunan 'Batı Hamamı'nda başlamıştır. Hamamlar bölgesinde yapılan kazılar sırasında, ilk Hristiyanlara ait bin 500 yıllık dibek ile son Hristiyanlara ait bin 300 yıllık depo küpü keşfedilmiştir. Bu buluntular, bölgenin tarihsel önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Önceki kazı çalışmalarında tespit edilen hamamda detaylı kazı çalışmaları başlatılmıştır. Kazı sırasında, yaklaşık bin 700 yıllık 'caldarium' olarak adlandırılan sıcak mekanın taban ve duvar ısıtma sistemleri ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, tabandan ısıtma olarak bilinen 'hypocaust' sistemleri de keşfedilmiştir. Bu bulgular, Roma hamamlarının çalışma prensiplerini ve o dönemde kullanılan yerden ısıtma sisteminin, tam bin 700 yıl önce Romalılar tarafından uygulandığını göstermektedir.
Apollon Smintheus Kutsal Alanı’ndaki kazı çalışmalarının başkanı Prof. Dr. Davut Kaplan, 2026 yılı kazı çalışmalarına 2 hafta önce başladıklarını belirtmiştir. Kaplan, "Hamamlar bölgesi olarak adlandırılan alanda 3’üncü hamamın kazısına devam ediyoruz. Bu çalışmalara geçen yıl başlanmıştı ve şu anda hamamın giriş bölümünde ilerliyoruz. Apollon Smintheus Kutsal Alanı’nın mimarisi, pagan inancının yasaklanmasından sonra Hristiyanlar tarafından yeniden değerlendirilmiştir. Geç Antik Çağ’a ait yeni bir yerleşim yeri tespit ettik. İlk Hristiyanlara ait yaşam alanlarında tarımın egemen olduğunu görmekteyiz. Bu bölümdeki tabakaların hamamın zeminine oturduğunu ve üzerine dolgu tabakasıyla geç antik çağın son yerleşim yerlerinin bulunduğunu belirtebiliriz,” demiştir.
Prof. Dr. Davut Kaplan, kazı çalışmaları sırasında ilk Hristiyanların yerleşim alanının tarımla ilgili olduğunu vurgulamıştır. "Sadece tarım ürünlerinin üretimi ve depolanması ile ilgili değil, mutfak malzemelerine kadar çeşitli buluntular içermekte. Burada bulunan ilk Hristiyanlara ait dibek, bu durumu desteklemektedir. Bu insanlar, tarımla uğraşarak kiliseler inşa etmişlerdir. Ancak bölge zaman zaman istilalara uğramış ve 8’inci, 9’uncu yüzyıllarda Hristiyanlığın zayıfladığı dönemler yaşanmıştır. Yine de, son Hristiyanlara ait depo küpleri bulmuş durumdayız. Bu bulguların temizliği üzerinde çalışmalar yapmaktayız,” şeklinde ifade etmiştir.
