Diyarbakır Kocaköy ilçesi, doğal güzellikleri ve tarihi zenginlikleriyle dikkat çekiyor. İlçe merkezine yaklaşık 4 kilometre mesafede bulunan Ambar Irmağı, 1 milyon yıl önce tamamlandığı düşünülen Buzul Vadisi'nin önemli bir parçası. Edinilen bilgilere göre, bu vadinin oluşumu, Tetis Denizi tabanının yükselmesi sonucu burada doğu-batı yönünde iç göllerin oluşmasıyla başlamıştır. Ayrıca, Hani ilçesi çevresinde meydana gelen iç göllerden birinin taşmasıyla Ambar Vadisi'nin açıldığı belirtiliyor.
Bölgedeki arkeolojik çalışmalar da dikkat çekici. Geçtiğimiz yıllarda Gre Fılla mevkiinde yapılan kazılarda 12 bin 500 yıllık yerleşim alanları tespit edilmiştir. Antropolog Naci Akdemir, Ambar Irmağı'nın Kocaköy'ün en önemli akarsuyunu oluşturduğunu ifade etti. Ambar Vadisi'nin çevresi, tarihi kültürel varlıklarla dolu bir alan olarak öne çıkıyor. Akdemir, burada tarihi ören yeri bulunmayan neredeyse bir metre arazi kalmadığını vurguladı.
Akdemir, vadinin 300 metre ilerisinde bulunan Ambar köyündeki höyüklerden birinde kurtarma kazıları yapıldığını hatırlatarak, burada da 12 bin 500 yıllık kalıntılar bulunduğunu aktardı. Ayrıca, buzul oyuntularının bulunduğu vadide birçok doğal mağara yer almakta. Bu doğal mağaraların en az 4-5 tanesinin önünde kültür toprakları veya arkeolojik kalıntılar bulunduğunu belirten Akdemir, bu alanların kazılması durumunda 10 bin yıllık kültürel değerlerin ortaya çıkacağına inandığını ifade etti.
Ambar Vadisi'nin oluşumu ile ilgili bilgiler veren Akdemir, bu bölgedeki göllerin taşması sonucunda vadinin açıldığını aktardı. Geçmişte, Ambar Vadisi'nden akan suların Kocaköy ve Yazıköy’ün kuzeyinden şimdiki Arkbaşı’na doğru aktığını düşündüklerini belirtti. Zamanla bu suyun bölgeden uzaklaştığını ifade eden Akdemir, buzul çağından sonra vadinin derinleştiğini ve bu durumun son 1 milyon yıl içinde gerçekleştiğini vurguladı. Bu konudaki kesin bilgiler için jeologların değerlendirmelerine başvurulması gerektiğini de sözlerine ekledi.
