Diyarbakır'da yüzyıllardır ekmek pişirmek için kullanılan tandırlar, geleneksel yöntemlerle üretilmeye devam ediyor. Dicle Nehri'nden getirilen yağlı toprak, çeşitli yöntemlerle işlenerek tandır yapımına hazırlanıyor. Bazı ustalar toprak karışımını makinelerde öğütürken, bazıları ise ayakla yoğurmayı tercih ediyor. Tandır yapımında kullanılan malzemelere tuz, saman ve keçi kılı ekleniyor. Uzun ömürlü bir tandır üretimi için, yazın gölgede günde bir sıra örülmesi öneriliyor. Ancak, güneşin etkisiyle hızlı kuruması için sabah, öğle ve akşam olmak üzere üç sıra örülmesi de tercih ediliyor. Tandırların fiyatları ise kalite, işçilik ve ebatına göre 3 bin ile 12 bin lira arasında değişiyor. Bu tandırlar, doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl süreyle dayanabiliyor.
Tandır ustası Salih Baş, yaklaşık 12 yıldır bu işle uğraştığını belirtiyor. Yöre halkının bu geleneği asırlardır sürdürdüğünü ifade eden Baş, tandır yapımında yağsız toprak kullanıldığını vurguladı. Ayrıca, yağlı ve yağsız toprak karışımının da tercih edildiğini dile getiren Baş, "Dicle Nehri etrafından traktörlerle getiriyoruz. Herkes ayakla yoğuruyor ve belli bir dinlendirme süresi var. Tandır yapımına sırayla başlanıyor. Bu mevsimde bir tandırın yapımı 4 gün sürüyor. İki gün de rötuş işlemi var. Rötuş, taşlama anlamına geliyor. Tandırın içini ovarak sıkılaştırıyoruz. Böylece ekmek yapışmaz ve daha uzun ömürlü olur" dedi.
Toprağa su verildikten sonra, yoğurma sırasında saman ve keçi kılı karıştırdıklarını söyleyen Baş, "Yapım sürecinde fiyatlar 8 ila 12 bin liraya kadar çıkıyor. Fiyatlar işçiliğe bağlı olarak değişiyor. Hassasiyetle yapıldığında bir tandırın ömrü 15-18 yıla kadar ulaşabiliyor. Çünkü her yakılışta tandır, milimetrik olarak küçülüyor. İki hamur aynı şekilde hazırlanıp biri fırında diğeri tandırda pişirildiğinde, tandır ekmeği daha uzun süre taze kalıyor" diye konuştu.
Baş, yaptıkları tandırları İstanbul, Ankara ve Türkiye'nin dört bir yanına gönderdiklerini dile getirerek, "Bazen günde 5-10 adet satıyoruz, bazen ise hiç satamıyoruz. Ancak doğalgaza uyumlu olmayan bu tandır, 2 yıldan fazla dayanamaz. Çünkü doğalgazın ateşi serttir ve tandırın lezzetini bozuyor. Tandırın tarihi 5 bin yıla dayanıyor ve bu kültürün yararları hakkında halkı bilgilendirecek çalışmalar yapılmıyor" şeklinde konuştu.
