Türkiye'de doğal olarak yetişen ve doğadan toplanması yasak olan akzambak bitkisi, Isparta'da laboratuvar ortamında doku kültürü yöntemiyle çoğaltılıyor. Bu süreç, doğal popülasyonun korunmasına ve sürdürülebilir üretime olanak tanıyor. Laboratuvar ortamında yapılan üretim sayesinde, akzambak bitkisi kısa sürede daha fazla sayıda elde edilebiliyor. Yaklaşık 6 ay süren üretim aşamasında bitkiler, steril koşullarda çoğaltılarak dış ortama uyum sağlaması için yetiştiriliyor. Bu yöntemle elde edilen akzambakların, hem yurt içi kullanımda değerlendirilmesi hem de ihracata kazandırılması amaçlanıyor.
Doku Kültürü Laboratuvarında Çoğaltma Süreci
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma Görevlisi Tolga Polat, laboratuvar çalışmalarını şu şekilde aktardı: "Burası Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Eğitim, Araştırma ve Uygulama Çiftliği’ne bağlı Doku Kültürü Laboratuvarı. Burada bitkileri invitro ortamda çoğaltıyoruz ve ardından dış şartlarda alıştırıyoruz. Şu anda ağırlıklı olarak akzambak bitkisi üzerinde çalışıyoruz. Ancak salep, soğanlı süs bitkileri ve bazı meyve anaçları üzerine de çalışmalarımız devam ediyor."
İhracat Hedefi ve Ekonomik Katkı
Polat, akzambak bitkisi üzerindeki çalışmalarının özel sektör-üniversite iş birliği kapsamında yürütüldüğünü belirterek, "Akzambak, Türkiye’de doğal olarak bulunan ancak doğadan sökülmesi yasak olan bir bitki. Biz burada hem doğayı korumak hem de bu bitkinin yurt dışı ihracatına katkı sağlamak amacıyla üretim yapıyoruz. Böylece dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyoruz," diye konuştu.
Üretim Sürecinin Aşamaları
Üretim sürecine dair bilgiler veren Polat, "Akzambak soğanlı bir bitkidir. Öncelikle bitkinin pullarını alıp dezenfekte ediyoruz ve çoğaltma ortamına dikiyoruz. Yaklaşık 28 gün sonra bitkiler çoğalmaya başlıyor ve bir bitkiden ortalama 5 yeni bitki elde edilebiliyor. Belirli bir sayıya ulaştıktan sonra köklendirme aşamasına geçiyoruz. Köklenen bitkiler, sera içerisindeki yoğun bakım ünitelerinde yaklaşık 12 gün tutuluyor ve dış ortama adapte ediliyor. Tüm süreç yaklaşık 6 ay sürüyor ve yıl boyunca devam ediyor," ifadelerini kullandı.
Steril Ortamda Hızlı Üretim
Doku kültürü çalışmalarının steril ortam gerektirdiğini vurgulayan Polat, "Kullandığımız tüm materyalleri otoklavda dezenfekte ediyoruz. Laminer kabinlerde, UV ışık altında steril şartlarda çalışıyoruz. Bu yöntem, doğada yavaş çoğalan bitkilerin daha hızlı ve kontrollü şekilde üretimini sağlıyor. Kurulum maliyeti yüksek olsa da sonrasında ekonomik üretim imkanı sunuyor. Laboratuvarımızda özel sektör iş birliğiyle toplamda 8 kişi çalışıyor ve lisans ile lisansüstü öğrencilerimizin tez ve projeleri de burada yürütülüyor," dedi.
