Kastamonu'nun Cide ve Şenpazar ilçeleri arasında bulunan Dağlı Kuylucu Mağarası, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2020 yılında "Tabiat Varlığı-B Grubu Mağara" olarak tescillenmiştir. Bu mağara, Türkiye’nin en geniş ağızlı dikey mağarası olma özelliğine sahiptir. Mağaranın ağız genişliği yaklaşık 100 metreyi bulurken, derinliği kesin olarak bilinmemektedir. Karadeniz Bölgesi'nin en derin mağarası olan Dağlı Kuylucu, Türkiye genelinde derinlik sıralamasında 17. sırada yer alıyor. Mağaranın içerisinde yer alan ve yaklaşık 40 metre yükseklikten akan şelale, ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Şelalenin sesi, mağaranın derinliklerinde yankılanarak mistik bir atmosfer yaratıyor. Mağaranın çevresinde ise doğal oluşumlar, irili ufaklı suyolları ve "cadı kazanı" olarak adlandırılan derin oyuklar yer alıyor.
Yapılan incelemeler, mağaranın iç yapısının kireçtaşından oluştuğunu ve suyun etkisiyle meydana gelen çökme dolinlerini desteklediğini göstermektedir. Kastamonu Üniversitesi'nden Öğretim Görevlisi Hikmet Haberal, mağaranın derinlik açısından Türkiye'de 17. sırada olduğunu ancak Karadeniz Bölgesi’nde bir numara olduğunu belirtmektedir. Mağaranın ağzının genişliği, onu Türkiye’nin en büyük ağızlı mağarası yapmaktadır. Dağların arasından gelen sular, mağara içinde farklı bir ekosistem oluşturuyor. Bu suyun çıkış noktası henüz kesin olarak belirlenememiştir. Loç Vadisi ve Malyas Kanyonu çevresindeki köylerden bu suyun devam ettiği düşünülmektedir. Ayrıca, Kılıçlı Mağarası'nın da bu suyla bağlantılı olabileceği tahmin edilmektedir.
Haberal, ayrıca Dağlı Kuylucu Mağarası’nın bitki çeşitliliği açısından önemli olduğunu ifade ediyor. Burada, tıp alanında kullanılan "kırkkilit otu" gibi bitkiler bulunmaktadır. Biyoçeşitlilik açısından zengin olan bu bölge, özellikle Küre Dağları'nın önemli bir parçasını oluşturuyor. Mağara, macera turizmi ve adrenalin tutkunları için de cazip bir rota olarak öne çıkıyor. Bahar ve sonbahar aylarında farklı güzellikler sunan mağaranın, yaz aylarında etrafı kapalı olsa da sonbaharda yaprakların dökülmesiyle daha net görünme imkanı sağlanıyor. Ziyaretçilerin, bu bölgeyi güvenli bir şekilde gezmeleri için Küre Dağları Milli Parkı'ndan bilgi almaları önerilmektedir.
Mağarada toplam üç adet şelale bulunduğunu kaydeden Haberal, bu şelalelerin görsel güzelliğinin mağaraya ayrı bir estetik kattığını belirtiyor. Şelalelerin hemen altında yer alan büyük havuzlar, bu doğal güzelliği daha da özel hale getiriyor. Ziyaretçiler, bu eşsiz deneyimi yaşamak için Dağlı Kuylucu Mağarası’nı tercih ediyorlar.
