Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi kapsamında, Malatya'da nesli tehlike altında olan endemik türlerden Iris Peshmeniana (Peşmen Navruzu), Ornithogalum Malatyanum ve Hypericum Malatyanum 2016 yılında koruma altına alınmıştır.
Koruma altında bulunan Peşmen Navruzu, Yeşilyurt ilçesindeki yaklaşık bin 400 rakımlı bölgelerde doğa yürüyüşü yapan Hüseyin Gülfırat tarafından görüntülenmiştir. Bu alanda yer yer kar örtüsünün varlığı dikkat çekerken, açan çiçekler de gözlemlenmiştir.
Malatya Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğü yetkilileri, Peşmen Navruzu'nun Malatya'ya özgü lokal endemik bir tür olduğunu ve neslinin kritik seviyede tehlike altında (CR) bulunduğunu belirtmiştir. Bitkinin genellikle nisan ayında çiçek açtığı, 2026 yılında ise hava şartlarına bağlı olarak nisan ayı sonlarında çiçeklendiği gözlemlenmiştir. Yetkililer, türün korunmasına yönelik izleme çalışmalarının Malatya DKMP Müdürlüğü tarafından sürdürüldüğünü kaydederek, kurum izni olmadan yapılacak biyokaçakçılık faaliyetlerine karşı 2872 Sayılı Çevre Kanunu’nun 20. maddesi kapsamında 699 bin 245 TL idari para cezası uygulandığını bildirmiştir.
Bitkiyi görüntüleyen Hüseyin Gülfırat, yüksek rakımlı bölgelere zaman zaman kar görmek amacıyla çıktığını belirterek, "Tesadüfen gördüğüm bu bitkinin daha sonra Peşmen Navruzu olduğunu öğrendim. Bölgenin yüksek rakımlı ve soğuk olması nedeniyle bitki burada daha geç ortaya çıkıyor. Endemik ve koparılması yasak bir tür olduğunu öğrendim" şeklinde konuşmuştur.
