Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği’nin Erzurum Büyükşehir Belediyesi’nin katkılarıyla düzenlediği İrfan Meclisi, Doğu Türkistan Vakfı Başkanı Prof. Dr. Abdulhamit Avşar’ın katılımıyla gerçekleştirildi. Toplantı, Erzurum Büyükşehir Belediyesi Müceldili Konağı’nda yapıldı ve TDED Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş’ın açılış konuşmasıyla başladı. Ertaş, Avşar hocayı ağırlamaktan duyduğu mutluluğu dile getirerek teşekkürlerini iletti.
Doğu Türkistan’ın Tarihi Süreci
Prof. Dr. Avşar, konuşmasına Çin’in günümüzdeki durumu ve nüfuzunu genişletmek için izlediği politikalarla başladı. Daha sonra tarihi verilere atıfta bulunarak, Doğu Türkistan’daki Çin işgalinin 18. yüzyılın ikinci yarısında başladığını ve bu duruma sebep olan iç karışıklıkları açıkladı. Ayrıca, Çin işgali sürecinde Doğu Türkistan Türklerinin bağımsızlık mücadelesi verdiğini ve 25 Ekim 1949’da gerçekleşen Çin Halk Cumhuriyeti işgaline kadar üç kez bağımsız devlet kurduklarını vurguladı.
Kurulan bağımsız devletlerin kalıcı olamamasının, Türk ve Müslüman kimliklerinin geri planda bırakılmasını kabul etmemekten kaynaklandığını belirtti. Bu durumun, o dönemdeki uluslararası aktörlerin çıkarlarıyla uyuşmadığını ifade etti.
Çin’in Asimilasyon Politikaları
Avşar, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Doğu Türkistan’ı ele geçirdiği günden itibaren, Türk-Müslüman kimliğini asimile etmeye yönelik sistematik bir çaba içerisinde olduğunu belirtti. 11 Eylül 2001 sonrasında uluslararası alanda oluşan Müslüman düşmanlığı tutumundan faydalanarak bu çabalarını daha da artırdığını ve 2016 sonu itibariyle başlattığı toplama kampı uygulamasının bir soykırım sürecine dönüştüğünü ifade etti.
Bu soykırımın hala devam ettiğini, ayrıca mecburi "misafirlik" ve dijital gözetim sistemi gibi baskı politikalarıyla en küçük dini ve milli tezahüre dahi imkân tanımadığını dile getirdi. Buna rağmen, Doğu Türkistan Türklerinin özgürlük arzularının yok edilemediğini vurguladı.
Çin’in Geleceği Üzerine Değerlendirmeler
Prof. Dr. Avşar, Çin’in karşı karşıya olduğu dağılma tehlikesine de dikkat çekti. Çin’in ekonomi üzerinden uyguladığı yayılma politikasının büyük riskler taşıdığını ve bu durumun bir süre sonra ülkeyi ekonomik buhrana sürükleyebileceğini belirtti. Bunun yanı sıra, Çin’deki iç gerginliklerin tarihi süreçte hanedanlıkların parçalanmasına neden olduğunu ifade etti.
Çin’in etnik yapısının da bilinenin ötesinde bir çeşitlilik gösterdiğini ve birçok etnik grubun Çin Halk Cumhuriyeti’nden ayrılmak için mücadele ettiğini kaydetti. Bu nedenlerden dolayı, Çin’in dağılma riskiyle karşı karşıya olduğunu belirten Avşar, "Çin Halk Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği’nin akıbetiyle yüzleşmekte" dedi.
Toplantıya Erzurum’un önde gelen yetkilileri, akademisyenler, siyasi parti ve sivil toplum temsilcileri, bilim insanları, kanaat önderleri ve üniversite öğrencileri katıldı. Yaklaşık üç saat süren etkinlik, katılımcılardan gelen soruların yanıtlanmasıyla devam etti ve Uluslararası Hak İzleme Merkezi (UHİM) Başkanı Veysel Başar ve İrfan Meclisi Başkanı Murat Ertaş’ın kapanış konuşmalarıyla sona erdi.
