Osmanlı döneminde yaz aylarında vatandaşların serinlemesi için dağlardan toplanan buz, özel kuyularda saklanarak halka ücretsiz dağıtılıyordu. Bu uygulamaya ait belgeler, Amasya kadı sicillerinde günümüz Türkçesine çevrildi. 1872 tarihli belgelerde, bu uygulamanın varlığına dair önemli bilgiler mevcut.
Bağışçılar ve Destekçiler
Amasya Üniversitesi'nden akademisyenler, kadı sicilleri çeviri projesi kapsamında, Saraçzade Ebubekir Efendi ve Hacı Ömer Efendi'nin dükkânlarının yıllık gelirini buz vakfına bağışlamış olduklarını tespit etti. Bu tür bağışlar, kadı huzurunda kaydedilerek resmi bir belge haline getiriliyordu.
Halkın Duası ve Buz Dağıtımı
Tarihçi Dr. Öğr. Üyesi Fatih Özçelik, buz ve karın Osmanlı gündelik hayatındaki önemine dikkat çekti. Amasya'da, yüksek dağlardan toplanan kar ve buz kütlelerinin, buzhanede saklanarak yaz boyunca halkın ihtiyacını karşılamak üzere dağıtıldığını belirtti. Hayırseverler, bu hizmet için vakıf sorumluları aracılığıyla ödeme yaparak halkın duasını almayı sağlıyorlardı.
Buzun Lüks Olması
Fatih Özçelik, elektrik ve soğutucu cihazların olmadığı dönemlerde buzun lüks bir malzeme olarak görüldüğünü kaydetti. Buzun erimemesi için etrafının kuru ot ve samanla kaplanarak saklandığını ifade eden Özçelik, bu uygulamanın Avrupa'daki buzhanelerin gelişimine de katkı sağladığını söyledi.
Tarihi Belgeler ve Proje Gelişimi
Amasya Şer’iye Sicilleri'nin günümüz Türkçesine çevrilmesiyle bölgenin 300 yıllık tarihi hafızasının gün yüzüne çıkartıldığına dikkat çeken Prof. Dr. Songül Keçeci Kurt, proje üzerinde sona yaklaşıldığını açıkladı. Bursa gibi diğer şehirlerde de benzer uygulamalara rastlandığını belirten Kurt, bu durumun Osmanlı'daki hayır sahiplerinin halkın ihtiyaçlarını ne kadar önemsediğinin en önemli göstergelerinden biri olduğunu ifade etti.
