Erzurum, kuzeyde Dumlu Dağı, kuzeydoğuda Kargapazarı Dağları ve güneyde Palandöken Dağları ile çevrili, kuzeydoğu ve güneybatı arası 47 kilometre olan bir ova üzerinde konumlanmıştır. Şehrin doğusunda yer alan Deveboynu Geçidi, kuzeyde Gürcüboğazı ve güneyde Palandöken geçidi, olası saldırılara karşı korunmak amacıyla 21 tabya inşa edilmiştir. Bu tabyaların 7’si 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı öncesinde yapılmış, geri kalanları ise daha sonraki dönemlerde inşa edilmiştir.
Ruslara Karşı Savunma İçin İnşa Edildi
Erzurum’da inşa edilen ilk tabyaların tarihi, 18’inci yüzyıldaki Osmanlı-İran savaşlarına kadar uzanmaktadır. Ancak en büyük tabyalar, 19’uncu yüzyılda Rusların Doğu Anadolu’ya düzenlediği saldırılara karşı şehri korumak amacıyla inşa edilmiştir. Şehrin çevresinde stratejik yüksekliklerde yer alan bu tabyaların sayısı toplamda 22’yi bulmaktadır. Karargah binaları, askeri barınaklar, eğitim alanları, yemekhaneler, sarnıçlar ve pusu odaları gibi çeşitli bölümleri içeren bu yapılar, bazen tek, bazen de birkaç büyük yapının birleşiminden oluşmaktadır. En dikkat çeken tabyalar, Erzurum'un doğusunda bulunan Mecidiye ve Aziziye tabyalarıdır.
93 Harbinde Kritik İşlevleri Oldu
Tabyalar, tamamen taştan inşa edilmiştir ve mimari üslup yerine sağlamlık ve işlevsellik ön plana çıkmıştır. Tabyaların yan yana dizilmiş odaları, kalın bir toprak tabakasıyla kaplanmıştır. Düşmanın geleceği yönün zıttında askerlerin toplanma alanları, depo ve revir gibi bölümlerin yer aldığı bu yapılar, geniş bir kışla odası ile desteklenmiştir. Kışla odalarının boyutları 3-4 metre genişliğinde ve 6-14,5 metre derinliğindedir. Genelde tek katlı olan bu odaların bazıları, yer kazanmak amacıyla ahşap kalaslarla iki katlı hale getirilmiştir. Özellikle Mecidiye ve Aziziye tabyaları, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı olarak bilinen "93 Harbi" döneminde Rusların ilerleyişini durdurmakta kritik bir rol oynamıştır.
