Doğu Karadeniz'de son yıllarda farklı yerlerde meydana gelen istinat duvarı çökmeleri, özellikle dik arazilerde ve yoğun yağış alan bölgelerde güvenlik kaygılarını artırıyor. Geçtiğimiz 10 Temmuz'da Rize'de yaşanan bir olay, bu durumun ne kadar kritik olduğunu bir kez daha göstermiştir. Eğimli arazilerde konut inşaatı zorunlu hale gelirken, istinat duvarlarının projelendirilmesi ve denetimi büyük önem taşıyor. Bu yapılar, toprak hareketlerini engelleyerek can ve mal güvenliğini korumakta önemli bir rol oynuyor.
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) İnşaat Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Osman Sivrikaya, bölgedeki istinat duvarı sorunlarına dair değerlendirmelerde bulundu. Bölgenin coğrafi yapısının, istinat duvarlarının güvenliğini daha da kritik hale getirdiğini belirten Sivrikaya, drenaj ve filtrasyon eksikliği gibi sorunların, duvarların göçmesine neden olduğunu ifade etti. "Eğimli bir bölgede yaşıyoruz ve yağış miktarının yüksek olduğu bir alandayız. Ağırlık tipi taş istinat duvarlarının tasarımında drenaj ve filtrasyon gibi iki ana faktör oldukça önemlidir" dedi.
İstinat duvarlarının tasarımında en yaygın karşılaşılan sorunlar arasında; tasarım hataları, imalat problemleri ve yapılan imalatın işlevini yerine getirip getirmediği yer alıyor. Sivrikaya, özellikle Karadeniz bölgesinde ağırlık tipi istinat duvarlarının yaygın kullanıldığını, ancak bu yapıların tasarımında titizlik gerektiğini vurguladı. Ayrıca, drenaj ve filtrasyon sistemlerinin doğru bir şekilde uygulanmadığını gözlemlediklerini belirterek, bu eksikliklerin göçmelere yol açtığını ifade etti.
İstinat duvarı tasarımının uzmanlık gerektirdiğini söyleyen Sivrikaya, projelerin yalnızca mühendislik eğitimi almış kişiler tarafından değil, bu alanda lisansüstü eğitim almış ve deneyim kazanmış uzmanlar tarafından hazırlanması gerektiğini önerdi. Uygulama aşamasında gözlemlenen eksikliklerin, yapıların güvenliğini tehdit ettiğini de sözlerine ekledi.
Yüksek istinat duvarlarının tasarımında doğru sistemin seçilmesinin kritik olduğunu belirten Sivrikaya, yükseklik arttıkça devrilme momentinin de arttığını ifade etti. Bu nedenle, duvarların daha büyük ve ağır tasarlanması gerektiğini vurguladı. Nüfus artışı ile birlikte daha önce kullanılmayan alanların yapılaşmaya açılması, yüksek kot farklarına sahip bölgelerde daha yüksek istinat duvarlarının inşa edilmesini zorunlu kılıyor. Bu tür yapılar için betonarme konsol istinat duvarlarının tercih edildiği görülmektedir.
Sivrikaya, 2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile birlikte, belediyelerin ve bazı kamu kurumlarının istinat duvarlarının projelendirilmesini zorunlu hale getirdiğini belirtti. Ancak en büyük sorunun, proje hazırlanmasından ziyade uygulama ve denetim aşamasında yaşandığını ifade etti. Projelerin standartlara uygun şekilde uygulanıp uygulanmadığının yeterince denetlenememesi ciddi bir eksiklik olarak öne çıkıyor. Bu nedenle etkin bir denetim mekanizması kurulması, benzer yapı sorunlarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşıyor.
