Trabzon'da asırlardır süregelen tereyağı üretimi, Osmanlı dönemine kadar gitmektedir. Karadeniz'in zengin flora ve faunasına sahip yaylalarında, doğal olarak beslenen büyükbaş hayvanların sütlerinden elde edilen tereyağı, kendine özgü aroma ve dayanıklılığa sahiptir. Bu geleneksel üretim kültürü, kuşaktan kuşağa aktarılmakta ve günümüze kadar korunmaktadır. Özellikle Tonya, Şalpazarı, Maçka, Vakfıkebir, Çaykara ve Hayrat ilçelerinde yapılan bu üretim, Trabzon tereyağını bölgenin en önemli tarımsal değerlerinden biri haline getirmiştir. Üretimde katkı maddesi kullanılmaması ve doğal yayla sütü ile geleneksel yayık yöntemlerinin korunması, ürünün karakteristik özelliklerini oluşturan unsurlar arasında yer almaktadır. 2017 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillenen Tonya tereyağı, bu sayede ulusal ve uluslararası alanda bilinirliğini artırmıştır. Osmanlı döneminde de vilayet salnamelerinde adı geçen bu tereyağı, bugün diplomasi sofralarında Türkiye'nin zengin mutfak kültürünü temsil etmektedir.
NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde verilen akşam yemeğinde, Trabzon tereyağı taş fırın pidesi ile birlikte servis edildi. Bu durum, yüzyıllardır süregelen üretim geleneğini dünya liderlerinin sofrasına taşımıştır. Avrasya Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve Trabzon Gastronomi Derneği Başkanı Emre Murat, tereyağının Trabzon mutfağındaki önemini vurgulayarak, "Tatlısından çorbasına, yemeğinden ara sıcaklarına kadar her lezzetimizde tereyağımız yer alıyor. NATO Zirvesi'nde Trabzon tereyağının başlangıç menüsünde yer alması bizleri gururlandırdı." ifadelerini kullandı. Ayrıca, Murat, Jersey ırkı ineklerin bulunması ve Tonya'nın zengin bitki örtüsünün, tereyağının kalitesini artırdığını belirtti. Tereyağının 140 yıllık bir tarihi olduğunu ve 1887 yılında Trabzon vilayetinin salnamelerinde de yer aldığını aktardı.
Murat, tüketicilerin coğrafi işaretli ürünleri tercih etmeleri gerektiğini de ifade ederek, sahte ürünlere karşı dikkatli olunması gerektiğini belirtti. "2017 yılında coğrafi işaretli ürün olarak tescillendi. Bunun, vatandaşların tereyağını ayırt etmeleri için önemli bir kriter olduğunu düşünüyorum." dedi. Ayrıca, gıda terörüne karşı uyarıda bulunarak, gıda boyaları ve katkı maddeleri eklenen sahte ürünlerden kaçınılması gerektiğinin altını çizdi.
Trabzon'un esnaflarından Tülay Marabaoğlu, Trabzon tereyağının Karadeniz’in patentli bir ürünü olduğunu belirterek, doğal yöntemlerle üretildiğini ifade etti. Müşterilerin genellikle süt kaymağı oranı yüksek olanları tercih ettiğini kaydetti. "Eskiden yayıklarda yapılan tereyağları kalmadı. Artık daha modern yöntemlerle üretim yapılıyor." dedi. Kadriye Öztürk ise, Trabzon tereyağının uluslararası bir organizasyonda tercih edilmesinin şehir için önemli bir başarı olduğunu belirtti. "Doğal tereyağları, otlayan hayvanlardan elde edilen sütlerle yapılmaktadır. Çok sarı renkteki tereyağlarının katkı maddesi içerdiğini belirtmem gerekir." şeklinde konuştu. Trabzon tereyağı, hem yerel hem de uluslararası alanda büyük bir talep görmektedir.
