ABD Başkanı Donald Trump, İran’a savaşı sona erdirmek amacıyla 15 maddelik bir plan sundu. Medyada yer alan haberlere göre, bu plan, Trump yönetiminin İran’dan talep ettiği şartlara dayanmaktadır. Planda Tahran yönetiminin Natanz, İsfahan ve Fordow nükleer tesislerini kapatması, zenginleştirme faaliyetlerine son vermesi ve balistik füze programını askıya alması gibi maddeler bulunmaktadır. Ayrıca, İran’ın vekil güçlere verdiği desteği sonlandırması ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden trafiğe açması da istenmektedir. Bu şartların yerine getirilmesi durumunda, İran’a yönelik uygulanan yaptırımların kaldırılması ve sivil nükleer programın desteklenmesi planlanmaktadır.
Detaylar hakkında bilgi sahibi olan kaynaklara göre, Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner, bir aylık ateşkes ilan edilmesini ve bu süre içinde 15 maddelik anlaşmanın müzakeresini içeren bir mekanizma oluşturmuştur.
Planda Nükleer Kapasite ve Yaptırımlar
ABD ve İsrail basınında yer alan haberlere göre, Trump’ın sunduğu plandaki 15 şartın 14’ü detaylandırılmıştır. Bu şartlar arasında, İran’ın mevcut nükleer kapasitelerini kapatması, nükleer silah edinmeye çalışmayacağına dair taahhüt vermesi, uranyum zenginleştirme faaliyetine son vermesi ve yaklaşık 450 kilogram kadar yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum stokunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na devretmesi gibi maddeler bulunmaktadır. Ayrıca, İran’a UAEA tarafından tam erişim ve denetim yetkisi verilecek, İran bölgede vekil güç inşa etme ve kullanma faaliyetlerinden vazgeçecektir. Hürmüz Boğazı'nın açık ve işlevsel kalacağı, İran’ın füze programının belirli eşiklerle sınırlandırılacağı belirtilmektedir. İran, uluslararası yaptırımların tamamen kaldırılmasından yararlanacak ve ABD, İran’ın sivil nükleer programının geliştirilmesine yardımcı olacaktır. İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda yaptırımların otomatik olarak devreye girmesi için bir "snapback" mekanizması önerilmektedir.
İran'dan Yalanlama Geldi
Trump, İran’daki önemli isimlerle yapılan görüşmelerde uzlaşmaya varıldığını belirtmiş, İran’ın nükleer silah edinmeyeceğine dair şartını kabul ettiğini ifade etmiştir. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı ve İran ordusu, iki ülke arasında görüşme yapıldığını ve 15 maddelik planın ele alındığı iddialarını reddetmiştir. İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü İbrahim Zülfikari, "Başarısızlığınızı bir anlaşma olarak sunmaya çalışmayın. Bizim gibiler, sizin gibilerle asla uzlaşamaz." demiştir.
İsrail Basını Uyarıyor
İsrail basını, ABD ve İran’ın hızlı bir anlaşmaya ulaşma senaryosunun, İsrail liderleri için endişe kaynağı olduğunu vurgulamıştır. Şartların netleşmeden savaşın sona ermesinin, İran’ın fiilen üstün çıkma riski taşıdığı ifade edilmiştir.
