Antalya Diplomasi Forumu kapsamında gerçekleştirilen "Güvene Dayalı Ticaret: Güney Asya’da Ekonomik Entegrasyon ve İstikrarın Geleceği" başlıklı oturumda, bölgede ticaret, enerji arzı, bağlantısallık, diyalog ve ekonomik iş birliği konuları öne çıktı. Oturumda konuşan temsilciler, Güney Asya’da siyasi güven tesis edilmeden ekonomik entegrasyonun sağlanamayacağına dikkat çekerken, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişine izin vermesiyle ilgili gelişmeyi umut verici bulduklarını dile getirdi.
Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Mohammad Ishaq Dar, Güney Asya’nın önemli ticaret potansiyeline sahip olduğunu ancak güvensizliğin bu potansiyelin önünde en büyük engel olduğunu belirtti. Dar, "Bu güvensizlik giderilmeden bağlantısallığı sağlayamayız; bağlantısallık kurulmadan da iyi niyetin oluşabileceğini sanmıyorum" dedi. Ayrıca, bu ülkelerin ticaret yapabilme imkanlarına dikkat çekerek, Güney Asya dışıyla yapılacak ticaretin hangi zeminlerde ilerleyebileceğini detaylı bir şekilde değerlendirmek gerektiğini ifade etti. Bu bağlamda, Pakistan’ın Umman Devleti ile iş birliği içinde büyük miktarda aktarma yükünü üstlendiğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki Gelişmeler
Ateşkes sürecine dair açıklamalarda bulunan Dar, önceki günlerde yaşanan ateşkes sürelerinin ardından, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda gemilerin giriş-çıkışına şartsız serbest geçiş ilan etmesinin olumlu bir gelişme olduğunu ifade etti. "Bu sabah Antalya’da aldığımız son iyi haber, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda şartsız serbest geçiş ilan etmiş olmasıdır" diyen Dar, bu durumu çok olumlu bir işaret olarak değerlendirdi.
Dar, enerji tedarik zincirinin büyük bir darbe aldığını ve bunun gelişmekte olan ülkeler üzerinde ciddi etkiler yarattığını belirtti. Enflasyonun hızla yükseldiğini ve enerji piyasalarındaki primlerin önemli oranda arttığını ifade etti. Tarafların üzerinde uzlaşması gereken birkaç başlığın kaldığını belirten Dar, umutsuz olmadıklarını ve anlaşmayı sonuçlandırmak için yoğun çaba harcadıklarını dile getirdi.
Bağlantısallık ve Ticaretin Önemi
Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nun iyi işlediğini belirten Dar, bu hattın Afganistan’a genişletilmesi için Çin’i ikna ettiklerini, ayrıca Özbekistan-Afganistan-Pakistan demiryolu bağlantısı girişimini başlattıklarını aktardı. Bu hattın tamamlanmasıyla Orta Asya devletlerinin Güney Asya’ya bağlanacağını ifade eden Dar, engellerin ancak samimi çabalarla kaldırılabileceğini vurguladı. "Yalnızca demiryolları ve karayolları bağlantısallığı geliştirmez, samimi bir diyalog yürütmemiz gerekiyor" dedi.
Bölge içi ticaret oranının yalnızca yüzde 5 seviyesinde olduğunu belirten Dar, bağlantısallığın artmasının ortak refah ve kişi başına düşen gelir artışı sağlayacağını ifade etti. Krizlerin yalnızca bölge içinde değil, dışarıda da kayıplara yol açtığını söyledi.
SAARC ve Yeni Çözümler
SAARC’ın yıllardır beklenen faydayı sağlayamadığını belirten Dar, bu kuruluşun gerçek anlamda işleyebilmesi için ortak bir çaba gerektiğini ifade etti. "Eğer SAARC işlemiyorsa ve bu yalnızca bir ülke yüzündense, alternatif yollar bulmamız gerekiyor" dedi.
Afganistan Sanayi ve Ticaret Bakan Vekili Nouriddin Azizi ise Afganistan’ın uzun süredir sorunlarla mücadele ettiğini ve enerji ihtiyaçlarının büyük ölçüde önceden tedarik edildiğini aktardı. Azizi, günlük yaklaşık 10 bin ton LPG, dizel ve benzin kullandıklarını dile getirerek, Orta Asya, Rusya ve İran üzerinden ticaretin devam ettiğini kaydetti.
Afganistan ile Pakistan arasında yaklaşık 6 milyar dolarlık ticaret hacminin bulunduğunu belirten Azizi, bu durumdan hem hükümetlerin hem de halkın zarar gördüğünü ifade etti. "Afganistan’ın Pakistan’a yaptığı ticaretin büyük kısmı tarım ürünlerinden oluşuyor" dedi.
Türkiye, Katar, Suudi Arabistan ve Çin’e teşekkür eden Azizi, iki ülke arasındaki sorunların çözümü için çaba gösterildiğini vurguladı. Azizi, "Eğer bazı sorunlar yaşandıysa bunlar geçicidir" dedi.
Hürmüz Boğazı’nın Önemi
Bangladeş Dışişleri Bakanı Khallur Rahman, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişine izin verme kararının iyi bir haber olduğunu belirtti. Rahman, mevcut enerji krizinin toplam boyutunun geçmişteki büyük petrol krizlerini aşacağını söyledi.
Rahman, küresel değer zincirinde daha avantajlı konumdaki ülkelerin bu süreçte daha iyi durumda kaldığını, diğer ülkelerin ise geride kaldığını ifade etti. Çözümün kolektif eylem olduğuna dikkat çekerek, "Hiçbir ülke bunu tek başına göğüsleyemez" diye konuştu.
